Fazy życia rodzinnego

Fazy życia rodzinnego

Tak jak dziecko przechodzi przez kolejne etapy swojego rozwoju, także i rodzina ma swoje fazy życia rodzinnego.

Można wyróżnić uniwersalne dla każdej rodziny cykle. Ale każda rodzina nadaje tym fazom swój koloryt. I choć główne funkcje i zadania są takie same, to rodziny przechodzą je na swój sposób i zgodnie ze swoją specyfiką.

Jakie są fazy życia rodzinnego?

Para bez dzieci

To okres, w którym młodzi ludzie uczą się kontaktu partnerskiego. Uczą się siebie nawzajem, coraz lepiej się poznają. W tym czasie istotna jest umiejętność każdego z partnerów do oddzielenia się od rodziny pochodzenia – oddzielenia w zgodzie ze sobą, budowania własnej niezależności i swojej ścieżki życiowej. By związek z partnerem był wyrazem ich dojrzałości.
Ten okres obejmuje czas od pierwszego poznania się do wspólnego życia razem jako para. W tym czasie związek ewoluuje. Od widzenia partnera przez różowe okulary do postawy akceptacji go takim jakim jest, bez oceny. To czas także uświadamiania sobie własnych oczekiwań wobec partnera, wobec związku. I czas dopasowywania się oraz pierwszych kłótni. Dzięki czemu będą tworzyć się pierwsze rodzinne zasady, określą się wartości, na których partnerom zależy.

Jakie zadania są ważne w tej fazie rozwoju rodziny:

  • Uzgodnienie zakresu odpowiedzialności za wspólny dom ( np. Kto gotuje obiady, kto sprząta), prowadzenia finansów w związku ( kto zarabia, kto płaci rachunki, czy każdy ma swoje konto) itp.
  • Wypracowanie stylu rozwiązywania konfliktów,
    Wypracowanie sposobów radzenia sobie z różnicami
  • Ustalenie granic i przestrzeni osobistych partnerów, czasu na bycie razem; czasu na bycie osobno
  • Ustalenie kontaktu z osobami z dalszej rodziny i poza nią ( teście, przyjaciele, znajomi)
  • Osiągnięcie niezależności od rodziców i krewnych, przy zachowaniu z nimi dobrej, wspierającej relacji.

Narodziny dziecka

To czas kojarzący się z radością i szczęściem. Czasem określany jako cel rodziny i spełnienie jej roli. Z punktu psychologicznego to czas także trudny dla rodziny, bo powoduje zmiany w jej strukturze – dwoje zmienia się w troje. To sprawia, że pojawiają się nowe relacje i nowe układy relacji. Zmiany obejmą także organizację czasu, odpowiedzialności, podziału obowiązków, priorytetów.
Partnerzy teraz jako rodzice biorą swoją odpowiedzialność za kontakt i relację z dzieckiem. I nadal za swoja partnerską z sobą nawzajem.
To czas, który stawia przed rodziną wiele wyzwań. To może być czas dla każdego z partnerów, w którym dowiadują się oni sami o sobie czegoś nowego. Dla kobiety to czas zmian nie tylko organizacyjnych, przede wszystkim biologicznych. W naszej kulturze także to ona zazwyczaj opiekuje się dzieckiem. I w obecnych czasach dość często robi to sama. Co samo w sobie jest czynnikiem stresu.

Zadania w tej fazie:

  • uzgodnienie takiej organizacji zadań, w której każdy z partnerów ma możliwość budowania swojej relacji z dzieckiem i jednocześnie ma też swoja przestrzeń na tylko swoje sprawy, ma rozwijanie relacji z samym sobą
  • Uzgodnienie na nowo odpowiedzialności za opiekę nad domem, zapewnienia dochodów, stabilizacji finansowej
  • Wypracowanie nowych sposobów na bliskość i intymność w związku
  • Wypracowanie sposobów na poradzenia sobie z frustracja i zmęczeniem wynikającym z nowych ról, godzenie ról związanych z pracą i domem
  • Dawanie sobie wsparcia nawzajem
  • Utrzymanie podsystemu małżeńskiego/partnerskiego
  • Zapewnienie sobie wsparcia, grupy znajomych, innych dorosłych
  • Uczenie się swojego dziecka i uczenie się siebie w relacji z dzieckiem ( bycie świadomym i oddzielenie tego, co jest reakcją rodzica na jego myśli, a co reakcja na zachowanie dziecka)

Rodzina w razie “środkowej”

W tym okresie dzieci są już coraz starsze, coraz bardziej samodzielne. Nie wymagają już tyle opieki, w perspektywie rodziców może pojawiać się poczucie coraz większej ilości czasu. Jeśli to kobieta zajmowała się głównie dziećmi, nie pracowała zawodowo, teraz może widzieć przestrzeń dla swojego rozwoju. Stabilizuje się sytuacja związku i rodziny. Małżonkowie mogli przez wiele lat nauczyć się już rozwiązywać swoje problemy lub rozwiązały się one same. Posiadają ustabilizowane relacje ze znajomymi, wypracowane sposoby odpoczynku, określonego czasu na pracę. Mąż i żona mogą mieć już coraz bardziej ustabilizowaną sytuację zawodową, cieszyć się rozwojem i sukcesami zawodowymi. Mogą też czuć coraz bardziej upływ czasu.

To może rodzić pytania:
Na ile spełniło się własne ambicje, czy aktualny rozwój i ścieżka kariery jest sukcesem.

Wejście dziecka w wiek przedszkolny i szkolny może być też czasem trudnym ze względu na to, że sposób wychowania rodziców zostaje poddany ocenie. W życie rodziny zostają włączeni przedszkole, szkoła, nauczyciele, koledzy. Zewnętrzne wymagania np. co do tego, co powinno umieć dziecko, jak się zachowywać poza domem; informacje przekazywane przez placówki wychowawcze mogą sprawiać, że rodzice czują się coraz bardziej oceniani i niepewni w swoich kompetencjach wychowawczych. Między samymi rodzicami mogą też pojawiać się różnice na tle tego, co jest ważne dla rozwoju dziecka, jego dorastania i samodzielności.

Dziecko także w tym czasie poznaje różne systemy, może dostrzegać więcej różnic między swoją rodziną a rodzinami znajomych. Może też kwestionować zdanie rodziców, pokazywać coraz więcej swojej niezależności.

Rodzice są nadal bardzo ważni w życiu dziecka. Równocześnie coraz więcej osób odgrywa w jego życiu ważne role. Przybywa osób znaczących dla niego. To także może wprowadzać różnice w określaniu, tego co jest ważne, na ile dotychczasowe zasady w życiu rodziny są ważne i dalej obowiązujące.

Poważnym tematem może być także przygotowanie dziecka do samodzielnego życia. To jak dziecko radzi sobie w szkole, jakie ma osiągnięcia edukacyjne, jak radzi sobie z grupą rówieśniczą i innymi ludźmi – to dla rodziców może być powodem do spokoju lub niepokoju na ile ono samo poradzi sobie w życiu dorosłym, w takich kwestiach jak znalezienie pracy, utrzymanie siebie, radzenie sobie z pieniędzmi, założenie rodziny.

Zmiany w tej fazie dokonują się powoli, jak chociażby wzrastająca niezależność dziecka; jego przechodzenie z roli dziecka do roli dorosłego.

Rodzice w tym okresie mogą widzieć zmniejszający się swój wpływ na wychowanie dziecka, podejmowanie przez niego samodzielnych decyzji – nie zawsze zgodnych z osądem rodzica.

Zadania wynikające z tej fazy:

  • Umiejętność wypracowania i korzystania ze skutecznych sposobów dogadywania się z coraz starszym i bardziej niezależnym dzieckiem
  • Radzenie sobie ze zmniejszającym się wpływem rodzicielskim
  • Umiejętność wspierania dziecka i szacowania jego odrębności
  • Organizacja warunków sprzyjających rozwojowi, budowania poczucia własnej wartości, samodzielności u dzieci
  • Radzenie sobie z pojawiającymi się różnicami dotyczącymi wychowania
  • Utrzymanie dobrej relacji małżeńskiej, której nie łączą tylko sprawy związane z dzieci
  • Posiadanie przez każdego z członków rodzinyswojej przestrzeni na rozwój osobisty

Rodzice oddzieleni od dzieci

To okres,w którym dzieci opuszczają dom. Może to dziać się stopniowo i kilkakrotnie, jeśli dzieci jest kilkoro, niemniej jednak każda zmiana związana z wyjściem dziecka z domu oddziałuje na funkcjonowanie rodziny.

Małżonkowie wracają do bycie głównie ze sobą. To czas ponownej reorganizacji życia rodzinnego. W tym czasie wyzwaniem może być odnowienie więzi partnerskiej – szczególnie wtedy, gdy sprawy dzieci były głównym tematem rozmów partnerów.

Dla dziecka – już dorosłego zadaniem i wyzwaniem będzie takie opuszczenie domu rodzinnego, które pozwoli dziecku / młodemu dorosłemu na niezależność i dalszy kontakt z rodziną pochodzenia. Dla nich zaczyna się ich własny cykl rodzinny.

Rodzice w dalszym rozwoju rodziny własnych dzieci przyjmują także nowe role – dziadków.
Zadania w tej fazie zdecydowanie będą łatwiejsze do przejścia, jeśli na wcześniejszych etapach rodzina szanowała własną odrębność, stanowiła dla siebie wsparcie, potrafiła porozumieć się co do swoich różnic.
Zadanie związane z tą fazą:

  • przejście z układu 2+1 (2,3) na bycie tylko we dwoje
  • stworzenie przestrzeni na niezależność dzieci i przyzwolenie na ich odejście z domu rodzinnego
  • reorganizacja czasu i zadań domowych, wypracowanie nowych form spędzania czasu
  • utrzymanie ufnej relacji partnerskiej, oparcia w małżonku
  • przyjęcie nowych ról (bycie nie tylko dzieckiem, ale i żoną/mężem – matką/ojcem; bycie żoną/ matką i babcią)

Emerytura i okres starości

W idealnych warunkach, gdy rodzina przejdzie już przez wcześniejsze fazy harmonijnie, ten okres starzenia się może przynosić zadowolenie, akceptację. Dla partnerów może to być czas podsumowania własnych dokonań, zwolnienia tempa życia, koncetracji na kwestiach utrzymania dobrej kondycji zdrowotnej. Problemem i wyzwaniem jest zapewnienie starzejącej się parze opieki i wsparcia -zarówno wzajemnego sobie, jak i tego oferowanej przez resztę rodziny.
Model opieki nad najstarszymi osobami, jaki podejmują ich dorosłe dzieci, może być wskazaniem dla najmłodszych członków rodziny jak radzić sobie z rodzicami w starszym wieku.

Co ułatwia przechodzenie przez te etapy?

Jeśli miałabym dokonać podsumowania – to każda z tych faz oznacza po prostu pojawienie się jakieś zmiany. Zmianę zwiazaną ze strukturą rodziny, zmianę warunków, która pociaga za sobą organizację i konieczność odnalezienia się w nowej sytuacji.

Dlatego rodzina potrzebuje elastyczności, umiejętności odchodzenia od tego, co przestało się sprawdzać.

W przechodzeniu przez te fazy i tworzeniu rodziny bardzo przydaje się wzajemna współpraca jej członków. Z ustaleń psychologii rodziny wynika, że każdy system rodzinny posiada swoje spodoby na budowanie takiej współpracy, sposoby na utrzymanie trwałości rodziny. Ta współpraca jest zdecydowanie łatwiejsza przy otwartej i jasnej komunikacji, przy przejrzystym porozumieniu. Przy wzajemnym słuchaniu się i rozumieniu swoich perspektyw.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *